223-гIа дакъа

Марха долучуьнга - Iеса хиларах шен мотт а, кхинйолу дегIан меженаш а сацае, иштта багалеярах а, цуьнах тера долучух а юха а вала аьлла дина омра

1240. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шаьш марха кхобуш долучу дийнахь сийдоцурш ма дийца, тIе а ма чийха. Нагахь цхьаъ цуьнга багалеян хIоттахь я довдаккха волалахь, (ишттачуьнга) олийла: «Бакъдолуш, сан марха ду»» (Бухари: 1933, Муслим: 1155).

1241. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь (марха долучу хенахь стага) аьшпаш боттар а, муьлхха а дийриг аьшпашца дар а дита ца дитахь - АллахIана а дац оьшуш цо шен юург-мерг йитар» (Бухари: 1903).

1242. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь (цхьамма багахь марха а долуш) вицвалар бахьанехь (цхьа хIума) яахь я малахь - шен марха кхиндIа дуьззина дIакхобийла цо, хIунда аьлча, боккъалаъ, цунна яийнарг а, цунна малийнарг а АллахI ву» (Бухари: 1933, Муслим: 1155).

224-гIа дакъа

Марханех хьакхалуш долу цхьацца гIуллакхаш

1242. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь (цхьамма багахь марха а долуш) вицвалар бахьанехь (цхьа хIума) яахь я малахь - шен марха кхиндIа дуьззина дIакхобийла цо, хIунда аьлча, боккъалаъ, цунна яийнарг а, цунна малийнарг а АллахI ву» (Бухари: 1933, Муслим: 1155).

1243. ЛакъытI бин Сабирата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) аса хаьттира: «ХIай, АллахIан элча, ламаз муха эца деза дийцахь суна». Цо жоп делира: «Хьакъ долучу кепара (эца ма-деззара, дуззий) ламаз эца[1]. ПIелгашна юккъера меттигаш йила, леррина мара а цIанбе, нагахь хьо марха долуш вацахь[2]» (Абу Дауд: 2366. Тирмизи: 788, цо аьлла хIара «хьасан, сахьихь» даржехь хьадис ду).

1244. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), шен зудчух кхетар бахьанехь жунуб хилла (лийчар тIедоьжна) а волуш, сахилча, лийча а луьйчий (кхиндIа) шен марха кхаба волалора» (Бухари: 1930, Муслим: 1109).

1245. Iайшата а, Умму Саламата а (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) масийттазза а, тIедоьжна лийчар а долуш, Iуьйранна самаваьлча, гIенах лаамза хуьлучу вассаваларан (поллюция) бахьаненна а доцуш[3], цул тIаьхьа марха кхаба волалора» (Бухари: 1931, Муслим: 1109).

225-гIа дакъа

Мухьаррам а, ШаIбан а, иштта сийлахь-безачу беттанашкахь а марханаш кхабаран дозаллех кхетор

1246. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Рамадан (баттал) тIаьхьа марха кхабар уггаре дезаха дерг - АллахIан Мухьаррам бутт бу. Парз-ламазал тIаьхьа уггаре дезаха дерг - буса ден ламаз ду» (Муслим: 1163).

1247. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьана а баттахь ца кхобура ШаIбан баттахьчул сов (дукха) марханаш. ШаIбан (бутт) берриге кхобуш а хуьлура цо»[1].

Оцу хьадисан кхечу ривайатехь (дийцина, Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) элира аьлла): «…Цунах цхьа кIеззиг (дакъа) доцург, берриге ШаIбан баттахь марханаш кхобура цо» (Бухари: 1969, Муслим: 2/711).

1248. Мужиб ал-БахIилис, шен дас я ден вашас дийцира аьлла, дийцина. (Шен хенахь), АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, тIакха дIавахана хилла иза. Цхьа шо даьлча хьал а, тIехулара куц а хийцаделла. Юха а, иза волучу а веана, аьлла цо: «ХIай, АллахIан элча! Со ца вевза хьуна?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина: «Ткъа мила ву хьо?». Цо жоп делла: «Со ал-БахIили ву, цхьа шо хьалха хьо волучу веана хилла волу». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина: «Куц-кеп хаза долуш ма вара хьо! ХIун ду и сел хьо хийцинарг?». Цо жоп делла: «Со хьоьх дIакхаьстиначу хенахь дуьйнна буса а бен хIума йиъна вац со»[2]. (Оцу хьокъехь) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Айхьа хьо Iазапехь валлийна-кха ахьа!». Цул тIаьхьа аьлла цо: «(Буззий) собаре бутт кхаба[3], хIора (кхечу) баттах цхьа де а кхаба». (БахIилис) аьлла: «ТIетохахь суна, хIунда аьлча, боккъалаъ, (кхин кхаба а) гIора ду соьгахь». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Ши де марха кхаба». (БахIилис) аьлла: «ТIетохахь суна». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Кхоккха де марха кхаба». (БахIилис) аьлла: «ТIетохахь суна». (ТIаккха пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Сийлахь-дезачу (беттанашкахь)[4] марханаш кхаба, кхиндIа саца (марханаш ца кхобуш). Сийлахь-дезачу (беттанашкахь) марханаш кхаба, кхиндIа саца (марханаш ца кхобуш). Сийлахь-дезачу (беттанашкахь) марханаш кхаба, кхиндIа саца (марханаш ца кхобуш)»[5] - хаам беш шен кхо пIелг (цкъа) цхьаьна а тоьхна, тIаккха дIасабаьккхира цо» (Абу Дауд: 2428).

226-гIа дакъа

Зул-хьижжат (беттан) хьалхарачу итт дийнахь марханаш кхабаран дозалла

1249. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIана хIокху деношкахь санна дика Iамалш ярал дукха дезаш денош дац». Вуьшта аьлча: (Зул хьижжат беттан хьалхара) итт де. (Наха) хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Я АллахIан новкъахь деш долу жихIад а дац?». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «Я АллахIан новкъахь деш долу жихIад а дац, (АллахIан новкъахь ца кхоош) шен дегI а, шен бахам а ара а баьккхина, иза а я важа а юха ца деана волу (стаг) воцург»» (Бухари: 969).

227-гIа дакъа

Iарафат а, иштта «Iашураъ» а, «тасуIаъ» а деношкахь марханаш кхабаран дозалла

1250. Абу Къатадата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iарафат дийнахь марха кхабаран хьокъехь дерг хаьттича, цо жоп делира: «(Оцу дийнахь кхобучу мархано) дIадаханачу а, тIедогIучу а шерийн (къинойх) дIацIанво»» (Муслим: 1162).

1251. Ибн Iаббаса (АлллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша а кхаьбна Iашураъ дийнахь марха, (бисиначу массаьрга) и кхаба аьлла омра а дина цо[1]» (Бухари: 2004, Муслим: 1130).

1252. Абу Къатадата (АаллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iашураъ дийнахь марха кхабаран хьокъехь дерг хаьттича, цо жоп делира: «(Оцу дийнахь кхобучу мархано) дIадаханачу шеран (къинойх) дIацIанво» (Муслим: 1162).

1253. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, (цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, нагахь со тIедогIучу (шаре) валахь, билггал, иссалгIа[2] де а кхобур ду аса» (Муслим: 1162).

228-гIа дакъа

Шаввал баттахь ялх де марханаш кхабар суннат хилар

1254. Абу Аюба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, (цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Рамадан беттан марханаш а кхаьбна, царна тIе Шаввал баттахь ялх (де) кхаьбначу (стеган марханаш) - хаддаза кхаьбна долучу марханех тера ду» (Муслим: 1162).

229-гIа дакъа

Оршотан а, еарин деношкахь а марханаш кхабар суннат хилар

1255. Абу Къатадата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), шега оршотан дийнахь марха кхабаран хьокъехь дерг хаьттича, жоп делира: «Со вина де ду и, со (пайхамар а вина) ваийтина де ду и (соьга (АллахIера дуьххьара) хаам беана де а ду и)» (Муслим: 1162).

1256. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «(Адамийн) Iамалш (АллахIана) хьалхахIиттош ю оршотан а, еарин а деношкахь. Цундела суна сайн Iамалш хьалхахIиттайойла лаьа, сайн марха а долуш» (Тирмизи: 745, цо аьлла хIара хьадис «хьасан» даржехь ду. Муслима а далийна: 2565, амма юккъехь хьахош марха а доцуш).

1257. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) оршотан а, еарин а деношкахь гуттара а марханаш кхобура» (Тирмизи: 745, цо аьлла хIара хьадис «хьасан» даржехь ду).

230-гIа дакъа

ХIора баттахь кхоккха де марханаш кхабар суннат хилар

Доллучул а дикаха дерг и марханаш сирлачу деношкахь кхабар ду - (хIора беттаса долучу) кхойтталгIачуй, дейтталгIачуй, пхийтталгIачуй деношкахь. Иштта (кхузахь дуьйцурш) - беттан шийтталгIа, кхойтталгIа, дейтталгIа денош ду аьлларш а бу, амма нийса дерг а, массара тIеэцнарг а хьалхараниг ду[1].

1258. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Суна уггаре дукха везначу доттагIчо[2] кхаа (хIуманан) хьокъехь весет дина соьга: хIора баттах кхоккха дийнахь марханаш кхабар, Iуьйренца тIедеш долу ши ракаIат духьа-ламаз дар, дIавижале хьалха витар-ламаз дар[3]» (Бухари: 1981, Муслим: 721).

1259. Абу Дардаа (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Суна дукха везначу (пайхамара) (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхаа (хIуманан) хьокъехь весет дина соьга, сан оьмарехь аса цкъа а дуьтур а доцуш: хIора беттан кхоккха де марханаш кхабарца а, Iуьйренца тIедеш долу ши ракаIат духьа-ламаз дарца а, айса витар-ламаз даллалц дIацавижарца а» (Муслим: 722).

1260. IабдуллахI бин Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ХIора беттан кхоккха дийнахь марханаш кхабар - хаддаза кхобучу марханех тера ду» (Бухари: 1979, Муслим: 1159).

1261. МуIазат ал-Iадавис дийцина, (цкъа) ша Iайшате (АллахI реза хуьлда цунна) хаьттира аьлла: ««АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIора беттан кхаа дийнан марханаш кхобуш варий-те?». Цо жоп делира: «ХIаъ». МуIазата аьлла: «Аса хаьттира: «Беттан (денойх) муьлхачу денна (тIера дIадоладора) цо марха кхаба?». Цо жоп делира: «Тергаме ца дора цо и, марха беттан муьлххачу (денна) тIера (дIадолийча а)» (Муслим: 1160).

1262. Абу Заррас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь хьайн баттахь кхоккха де марханаш кхаба (безам хилахь, оцу беттан) кхойтталгIачуй, дейтталгIачуй, пхийтталгIачуй (деношкахь) кхаба» (Тирмизи: 761, цо аьлла хIара хьадис «хьасан» даржехь ду).

1263. Милхьанан кIанта Къатадата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тхоьга марханаш кхаба (олий) омра дора (беттан юккъерачу) - кхойтталгIачу а, дейтталгIачу а, пхийтталгIачу а (деношкахь)» (Абу Дауд: 2449).

1264. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кIайн деношкахь марханаш кхобура цIахь а, иштта новкъахь а» (хIара хьадис, иснад «хьасан» а йолуш, Насаис далийна: 4/198-199).

[1] Кхузахь дуьйцуш дерш - бутт буьззина кхетта даьхкина долу денош ду. Буса къегиначу беттан серлоно дийнахь кхеттачу маьлхан серло тIеюзу дела «кIайн денош» олу царех.

231-гIа дакъа

Марха долучуьнга марха дастийтаран дозалла а, марха долучуьнан дозалла а – иза волучохь кхечара хIума юууш волучу, хIума юуш волучо хIусамдена доIа дар а

1265. Зайд бин Халид ал-ЖухIанис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Марха долучуьнга марха дастийтиначунна - (марха кхаьбначунна) санна ял хир ю, и бахьана долуш (марха долучуьнан) ял мискъалан зарратал а кIеззиг лур йолуш а яц» (Тирмизи: 785, «хьасан» даржехь ду аьлла цо хIара).

1266. Ансарех йолучу Умму Iумарата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина. (Цкъа) иза йолучу пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) веана хиллера. Цо шена хьалха юург йиллиначу хенахь, (пайхамара) аьлла цуьнга: «ХIума яа». (Умму Iумарата) аьлла: «Марха ду сан». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Боккъалаъ, марха дерг волучохь (кхечара) хIума юучу хенахь - малекаша цунна иза декъалвар доьху[1], уьш (йиъна) бовллалц (я уьш буззалц)» (Тирмизис дийцина: 785, «хьасан» даржехь хьадис ду аьлла цо хIара).

1267. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) СаIда  бин Iубадат (АллахI реза хуьлда цунна) волучу веана (цкъа). Цо цунна хьалха бепиг а, даьтта а хIоттийна. Ша хIума йиъна ваьлча, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Марханаш долучара марханаш достийла шуьгахь, шун кхача дикачу наха а боийла, малекаша гечдар а доьхийла шуна!» («АфтIара Iиндакумуссоимуна, ва акала тIоIамукумул аброру, ва соллат Iалайкумул малаикату»)» (хIара хьадис «сахьихь» йолучу иснадаца Абу Дауда дийцина: 3854).

232-гIа дакъа

Маьждигехь иIтикаф даран дозалла

1268. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Рамадан беттан тIаьххьарачу (хIора) итт (дийнахь) пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) маьждигехь (иIтикафехь) Iара» (Бухари: 2025, Муслим: 1171).

1269. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Рамадан беттан тIаьхьара итт де маьждигера ара ца волуш (иIтикафехь) доккхура пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Сийлахь-Везачу АллахIа шена Iожалла яллалц (иштта и деш вара иза), ткъа цул тIаьхьа цуьнан зударша а дора иIтикаф» (Бухари: 2026, Муслим: 1172).

1270. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «ХIора Рамадан баттахь пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) итт дийнахь маьждигера ара ца волуш (иIтикафехь) Iара, ткъа ша кхелхиначу шарахь ткъа дийнахь Iийра иза оцу чохь (иIтикафехь)» (Бухари: 2044).